Geschiedenis van de Doorbraak

Spontane speeltuin

Met toestemming van fotograaf: Nico van der Horst, 1951

De speeltuin was een spontaan idee van ouders in de buurt omstreeks 1952. De ouders vonden dat er een plekje nodig was waar hun kinderen konden spelen en zichzelf mochten zijn. 

 

Met toestemming van fotograaf: Nico van der Horst, 1951

Ouders plaatsten een oude boom, een zandbak en een oude auto op een niet-omheind braakliggend terrein aan de Oosterdwarsstraat waar eerder een katoenfabriek had gestaan. Ironisch genoeg werden kinderen vroeger nog tewerkgesteld in diezelfde katoenfabriek.

Katoenfabriek

De Leidse Katoenmaatschappij was van 1835-1936 gevestigd op het terrein tussen de Herengracht en de Zijlsingel waar nu het Katoenpark ligt. In 1879 woedde er een hevige brand waarna de fabriek weer werd opgebouwd. De fabrieksgebouwen moesten na faillissement alsnog worden afgebroken in 1936. Het gat wat toen ontstond kreeg een bijnaam en werd door de Leidenaren ‘de doorbraak’ genoemd. Naar goede Leidse gewoonte gebeurde er tientallen jaren niks met het terrein, totdat het spontane buurtinitiatief kwam voor een speeltuin.

De Leidse Katoenmaatschappij 1835 – 1936

Speeltuinvereniging

De spontane buurtactie werd echter niet gedoogd. Daarom kwamen de ouders op 9 juni 1952 bijeen in een officiële speeltuinvereniging. Op aanvraag heeft de vereniging toen wél het terrein toegekend gekregen van de gemeente. En met financiële steun van de Koninklijke Nederlandse Grofsmederij en de Meelfabriek hebben ze daarna speeltuin “Om de doorbraak” gebouwd. Die werd feestelijk geopend op 7 mei 1955.

 

krantenartikel_1955opening

Opening 1955

De feestelijke opening van speeltuin “Om de doorbraak” op 7 mei 1955 werd bijgewoond door de eigenaren van de Grofsmederij als grootste sponsor, het speeltuinbestuur, vertegenwoordiging van het Gemeentebestuur, vele gezinnen en meer dan 300 speeltuinkinderen. Er werd muziek gemaakt, samen gegeten en uiteraard gespeeld.

Glijbaan

Na het officiële gedeelte van de opening van speeltuin ‘Om de doorbraak’ (7 mei 1955) kwam eindelijk het grote moment waar alle kinderen op hadden gewacht. De glijbaan mocht voor het eerst in gebruik worden genomen! Meneer en mevrouw de Jong, directeur van de grofsmederij en zijn vrouw, deden dat op heel originele wijze door als eersten van de 7 meter hoge glijbaan naar beneden te glijden dwars door een papieren lint heen. Onder luid gejuich werden ze door alle kinderen ontvangen met mooie bloemen.

De Doorbraak 1970

De speeltuin ‘Om de doorbraak’ werd nog vele jaren goed bezocht door buurtkinderen. Hier is een foto van de speeltuin in 1970, toen nog aan het Waardkerkplein, gezien vanaf de Oosterkerk aan de Herengracht naar het noordoosten. De 7 meter hoge glijbaan en de draaimolen waren de meest prominente speeltoestellen van de speeltuin.

Heropening in 1996

In 1974 werden de nieuwe bestemmingsplannen voor de wijk bekendgemaakt. Er moest plaats worden gemaakt voor nieuwe moderne woningen. Ook speeltuin ‘Om de doorbraak’ kreeg een nieuwe plek toegewezen wat nu het Katoenpark heet. Op die plek stond eerst een gebouw van de katoenfabriek wat later werd gebruikt door de Koninklijke Nederlandse Grofsmederij (mogelijk als ijzergieterij). De vervuilde bodem moest echter eerst nog gereinigd worden. Het duurde daarom nog tot 1994 voordat het startschot werd gegeven voor het bouwen van de speeltuin zoals we die nu kennen. De speeltuin heropende uiteindelijk in de nazomer van 1996.

Sinds de heropening staat speeltuin de Doorbraak in het Katoenpark. Rechts in de achtergrond staat de Meelfabriek die de eerste speeltuin (1955) ook had gesponsord. Het meest opvallende speeltoestel in de Doorbraak was het Geuzenschip (door bezoekers het ‘piratenschip’ genoemd) in het midden van de speeltuin. Dit was door vrijwilligers uit de buurt zelf in elkaar gezet voor de heropening in de nazomer van 1996. Het schip leverde nog voor vele jaren fantasierijke spel voor kinderen.

De Doorbraak heropent als nieuwe natuurspeeltuin op 9 juni 2021

Na 10 maanden verbouwen was het zover – de speeltuin mocht weer open, maar dan als nieuwe inclusieve natuurspeeltuin. De plannen hiervoor waren door speeltuinontwerpster Suzanne van Ginneken, buurtbewoners en hun kinderen samen ontworpen. De gemeente keurde het basisontwerp in 2020 goed en zou meehelpen met de uitvoering daarvan.

Een pluspakket met daarin éxtra speelelementen kon ook worden meegenomen in de uitvoering door de gemeente. De voorwaarde was alleen wel, dat de vereniging die zelf zou financieren. Dit was ten dele gelukt via fondsenwerving via stichtingen en crowdfunding. Zo kon de vereniging vele fantasierijke circulaire speeltoestellen extra bij laten plaatsen. 

Sommige toestellen konden weer terugkomen in de speeltuin zoals het blauwe klimblok en het zwier- en draaitoestel. Helaas moest in september 2020 het hierboven genoemde Geuzenschip (of ‘piratenschip’) afgebroken worden. Het voldeed niet meer aan de huidige strengere veiligheidscriteria.

De speeltuinvereniging is hard bezig met het verder financieren en plaatsen van speeltoestellen met dezelfde creatieve speelwaarde in de toekomst. Ook werft de vereniging nog geld voor een invalidentoilet en meer inclusieve speelaanleidingen. Lees meer over de nog openstaande wensen op de natuurspeeltuin pagina en hoe je ons kan helpen die te realiseren via onze Crowdfunding.

bovenzicht
Bovenaanzicht van onder andere de nieuwe natuurspeeltuin de Doorbraak en het Lakenpark